Woszczyce

Najstarszą dzielnicą Orzesza są Woszczyce. Parafia, jak utrzymuje kronikarz z XVII wieku, powstała tu w 1003 r., a pierwszym właścicielem wioski i budowniczym kościoła, którego poświęcenia miał jakoby dokonać św. Wojciech zdążający z Krakowa do Prus, był „Peter a Woschczutzki” (Piotr Woszczycki). W 1152 roku wybudowano nowy kościół pod wezwaniem Wszystkich Świętych. Jeszcze przed 1252 rokiem wieś przeszła na własność klasztoru cystersów w Rudach raciborskich. W 1283 r. cystersi oddali Woszczyce Stefanowi Zbronowiczowi za wieś Żernicę.

Następny dokument dotyczący wsi pochodzi z 1326 r. i zawiera informację o zawieszeniu w czynnościach proboszcza woszczyckiego Gregoriusa za nie zapłacone „świętopietrze”. W rejestrze studentów krakowskiego uniwersytetu znajduje się w 1498 r. „Mathias Johannis de Voszczycze”, którego ojcem był Jan Woszczycki, współwłaściciel wioski. Ród Zbronowiczów, jak się przypuszcza, przejął nazwisko Woszczyckich i władał wsią do 1647 roku, kiedy panem Woszczyc został Adam Wielopolski. Potem właścicielami działów rycerskich w Woszczycach byli kolejno: od 1683 r. rodzina Franckehen, od 1766 r. Gustaw Cibulka, od 1777 r. Franciszek i Anna Śląski, od 1788 Franciszek Leopold Zawadzki, a po nim jego córka i następni spadkobiercy, od 1817 r. Andrzej Witowski, od 1836 r. do 1945 r. Franciszek Winkler i spadkobiercy.

Podczas wojny 30-letniej wieś została zupełnie zniszczona i przestała istnieć. Wcześniej, około 1560 roku były w Woszczycach 23 duże gospodarstwa i 9 zagród. Po odbudowaniu wioski w 1718 roku spisano tu tylko 2 gospodarstwa i 9 zagród. W 1780 roku we wsi żyło 64 ludzi, a jeszcze na początku następnego wieku zarejestrowano tylko 92 mieszkańców. Wieś miała wtedy 20 zagród, jeden folwark, młyn, owczarnię i małą hutę żelaza. W tym czasie powstał również neobarokowy pałacyk, murowany, parterowy budynek z mansardą i z elewacjami zdobionymi piękną sztukaterią.

Ponowny rozwój przeżyły Woszczyce dopiero w ostatnim dwudziestoleciu XIX wieku kiedy liczba mieszkańców wzrosła do 566 osób.

W 1409 roku postawiono w Woszczycach nowy, drewniany kościół św. św. Piotra i Pawła, a w 1682 r. następny w miejscu, w którym 200 lat później, bo w 1880 roku oddano do użytku murowany, z cegły i kamienia, neogotycki kościół ist­niejący do dzisiaj.

O szkole parafialnej wspomina się w źródłach historycznych dopiero w 1690 roku, należy jednak przypuszczać, że działała taka już wcześniej, bo „tam, skąd pochodzili studenci, prawdopodobnie istniały już szkoły parafialne, które wysyłały studentów do Krakowa” — pisze kronikarz. Ze szkoły korzystały z powodu dużego oddalenia innych wsi, głównie dzieci z Woszczyc. W 1843 roku wybudowano szkołę z kamienia i cegły. Obecnie istniejąca powstała w latach 1937/1938, a starą przeznaczono na przedszkole.

Źródło: Marek Szafraniec: Orzesze. Publikacja Urzędu Miejskiego w Orzeszu.